Olsztyn – Brąswałd – Sętal – Różnowo – Kieźliny – Wadąg (kilka słów o)

J. Długie na początku lat 70 XX w. było jednym z najbardziej zanieczyszczonych zbiorników w Polsce. Odnowa jeziora zajęła wiele lat i odbywała się różnymi metodami (przepłukiwanie jeziora wodami J. Ukiel, sztuczne napowietrzanie, strącanie fosforu z wody i jego inaktywacja w osadach dennych), dzięki czemu uzyskało ono II klasę czystości.

Elektrownia wodna Łyna została zbudowana w miejscu, gdzie rz. Wadąg łączy się z Łyną w 1907 r. Posiada ona zabytkowy przedwojenny zespół hydrotechniczny, składający się z generatora Siemensa i turbiny Kaplan-Voith.

W Brąswałdzie urodziła się w 1894 r. Maria Zientara-Malewska – słynna warmińska poetka i działaczka narodowa. Proboszczem w Brąswałdzie przez ponad 30 lat był ks. Walenty Barczewski, na cześć którego nazwę Wartemborka po 1945 r. zmieniono na Barczewo. Obecny kościół w Brąswałdzie pod wezwaniem Św. Katarzyny został zbudowany w stylu neogotyckim w latach 1894-1896. W kościele znajdują się polichromie ukończone w 1912 r., a przedstawiające sceny z dziejów Polski i Warmii. Można na nich zobaczyć taki kształt chmur i nieba, jaki był Brąswałdzie w chwili, gdy malowano obraz. Św. Jan Kanty ma rysy ks. Barczewskiego, a Św. Florian Rudolfa Stracha – brąswałdzkiego organisty. Przy wizerunku Andrzeja Boboli widnieje napis „święty”, choć nim jeszcze nie był w 1912 r. W lewej nawie kościoła można zobaczyć sylwetki m.in. Wawelu, Jasnej Góry, Św. Lipki, Gietrzwałdu. Ks. Franciszek Kaupowicz (proboszcz w Brąswałdzie w XIX w.) posiadał pierwszą na Warmii bibliotekę polskich książek oraz prowadził wakacyjne kursy języka polskiego dla księży pochodzenia niemieckiego. W Brąswałdzie w latach 1931-1938 działała polska szkoła.

Pierwsza wzmianka o kościele w Sętalu pochodzi z XIV wieku. Kolejny kościół w 1583 r. konsekrował bp Marcin Kromer pw. Św. Mikołaja i Wszystkich Świętych. Spłonął on w 1908 r. Budowa nowego kościoła zakończyła się w 1910, a konsekracji dokonał w 1911 bp August Blaudau. Kościół zbudowany jest w stylu neogotyckim, jest świątynią trójnawową, halową z gwiaździstym sklepieniem wspartym na granitowych filarach. W portalu mozaika Chrystusa Dobrego Pasterza. W ołtarzu głównym drewniana rzeźba Trójcy Przenajświętszej oraz płaskorzeźbione sceny z życia Chrystusa. W zwieńczeniu ołtarza rzeźby Św. Mikołaja i aniołów. Oryginalne witraże z 1910 r. z Trewiru. Organy autorstwa Vitalisa Stange z Braniewa (pocz. XX w.). Na 52 metrowej wieży zegar wykonany przez zegarmistrza z Lidzbarka. W 1931 r. nieoczekiwanie na aukcji w Szwajcarii pojawiła się XVI-wieczna monstrancja z kościoła w Sętalu (przypuszczano, że spłonęła w 1908 r.). Mimo starań władz diecezjalnych trafiła w prywatne ręce. Sętal z niemieckiego oznacza Słodka Dolina.

W Różnowie podczas II wojny światowej przebywali włoscy jeńcy.

W Kieźlinach lokowanych w 1348 r. znajduje się kościół zbudowany w 1906 r. jako kaplica – wotum wdzięczności za ocalenie mieszkańców wioski podczas epidemii. Patronką kaplicy została Św. Rozalia – opiekunka osób dotkniętych zarazą. Parafię w Kieźlinach erygowano dopiero w 1981 r. W 1995 r. sprowadzono z Sycylii relikwie Św. Rozalii. Od 2001 parafią zarządzają pasjoniści.

W roku 1715 kapituła postanowiła rozbudować młyn w Wadągu o wytwórnię papieru. Miała to być druga na Warmii czerpalnia, po założonym 15 lat wcześniej zakładzie w Osetniku (Wusen) k. Pieniężna. Pierwszym z mistrzów białej sztuki, działających w Wadąskiej papierni był Jan Andrzej Hempel. W 1772 roku przedsiębiorstwo zatrudniało 22 osoby. Fabryka produkowała ok. 1200 ryz papieru, sprzedawanego do Warszawy i Królewca. Na początku XIX w. papiernia zaliczała się do przodujących, najnowocześniejszych zakładów regionu. Produkowano tu 10 różnych gatunków papieru, w tym najwyższej jakości „papier królewski”, używany do drukowania map i tłoczenia miedziorytów, oraz papier nutowy. Ten ostatni był bardzo rzadkim produktem, w Prusach Wschodnich wytwarzanym w 1803 r. tylko przez czerpalnie w Osetniku i Wadągu. Kiedy w 1843 r. otwarto nowoczesną papiernię w Tylży, zakład w Wadągu zaczął tracić na znaczeniu. W Wadągu na początku XX wieku zbudowano dworek leśny „Nowy Wadąg”, który zachował się do dnia dzisiejszego. Znajdowała się tam restauracja, pokoje letniskowe, zaplecze gospodarcze, garaże dla zmotoryzowanych. Był on miejscem masowej niedzielnej rekreacji mieszkańców Olsztyna. Słynął z doskonałego ciasta drożdżowego oraz mleka (od krów rasy norweskiej).

 

Reklamy